Bir kurum vegan beslenmeyi tüm yaşam dönemleri için uygun sayıyor, diğeri gebelik ve çocukluk için ne lehte ne aleyhte öneri veriyor. Aynı veriye bakıp ayrışıyorlar; o verinin gerçekte ne söylediğine bakalım.
İki kurum, aynı soru, iki ayrı cevap
Academy of Nutrition and Dietetics'in 2016 pozisyon belgesi, uygun planlanmış vejetaryen ve vegan diyetlerin gebelik, emzirme, bebeklik, çocukluk ve ergenlik dahil tüm yaşam dönemleri için uygun olduğunu söylüyor. Tek koşulu, B12'nin güvenilir bir kaynaktan, zenginleştirilmiş gıdadan ya da takviyeden alınması.
Alman Beslenme Derneği DGE'nin 2024 güncellemesi genel nüfus için benzerini söylüyor: B12 takviyesi ve iyi planlanmış gıda seçimiyle vegan beslenme sağlığı destekleyebilir. Ama sıra çocuklara, ergenlere, gebelere, emziren annelere ve yaşlılara gelince duruyor. Veri kısıtlı olduğu için bu gruplar için vegan beslenme lehine ya da aleyhine net bir öneri vermiyor; nitelikli uzman danışmanlığını güçlü biçimde öneriyor, yanlış uygulamanın geri döndürülemez sonuçlar doğurabileceğini kaydediyor.
İkisi birbirini yanlışlamıyor. Aynı ince kanıt yığınına bakıp farklı eşikler seçiyorlar.
Kanıt yetersiz demek ne demek
ESPGHAN'ın Beslenme Komitesi 2025'te bu soruyu sistematik aramayla ele aldı. Katı vegan diyetin çocukluk büyümesini destekleyip desteklemediğine dair bulabildiği literatür, yaklaşık 1500 vegan çocuğu kapsayan 10 çalışmaydı. Boy ve BKİ z-skorlarında anlamlı fark çıkmamış, komitenin hükmü yine de kanıtın yetersiz olduğu olmuş. Bu sayıda çocukla fark bulunamaması, fark olmadığı anlamına gelmiyor. Komitenin şartı: alımın, büyümenin ve beslenme durumunun düzenli izlenmesi ve başta B12 olmak üzere mikrobesin takviyesi zorunlu.
Gebelikte ölçülen şey
Gebelikte toplu veri, 8 çalışmayı ve 72.284 katılımcıyı birleştiren bir 2025 meta-analizinden geliyor. Katı vejetaryen ve vegan beslenmeyi gestasyonel yaşa göre küçük bebek riskiyle anlamlı biçimde ilişkili buluyor: birleşik odds oranı 2,71 (%95 güven aralığı 1,24-5,95; p=0,01). Doğum kilosu daha düşük, gestasyonel diyabette anlamlı fark yok (OR 0,64; %95 GA 0,37-1,11). Güven aralığı geniş: yön tutarlı, büyüklük belirsiz.
Danimarka Ulusal Doğum Kohortu'nda 66.738 gebelik içinde vegan beyan eden anne yalnızca 18; araştırmacıların temel kısıtlılığı da bu. Bu annelerin bebekleri ortalama 240 g daha hafif doğmuş (%95 GA -450 ila -30), preeklampsi daha sık görülmüş, protein alımı %10,4'te kalmış; omnivorlarda %15,4. Mikrobesin farkları takviyeler hesaba katıldığında büyük ölçüde kapanıyor.
Çocuklukta tablo tek yöne gitmiyor
0-18 yaşı kapsayan 18 çalışmanın meta-analizi vegan çocuk ve ergenlerde protein, kalsiyum ve B2 alımını, ferritin ve LDL düzeyini ve boyu daha düşük, lif ve folat alımını daha yüksek buluyor. Ama 18 çalışmanın 7'sinde yanlılık riski yüksek ya da çok yüksek, kanıt kesinliği büyük ölçüde çok düşük.
5-10 yaş 187 Polonyalı çocukta yapılan kesitsel çalışma ikiliği tek karede veriyor: vegan çocuklar daha kısa boylu, kemik mineral içerikleri daha düşük (gövdede %3,7, lomber omurgada %5,6 daha az), B12 eksikliği ve demir eksikliği anemisi daha sık; ama LDL 24 mg/dL daha düşük ve kardiyovasküler profil daha iyi. Takviye kullananlarda düşük B12 ve 25(OH)D düzelmiş.
Almanya'da 6-18 yaş 401 çocuk ve ergenle yapılan VeChi Youth çalışması ise, 115'i vegan olan örneklemde özel bir beslenme riski saptamadı; protein alımı bütün gruplarda 0,9 g/kg/gün üzerinde kaldı. En öğretici bulgusu başka: D vitamini (25-OH D3) ve B2 vitamini düzeyi referansın altında olanların oranı, diyet grubundan bağımsız olarak %30'un üzerindeydi. Bazı açıklar vegan beslenmenin değil, yaş grubunun sorunu.
Bebeklikte ayrışma daralıyor
En keskin cümle ESPGHAN'ın tamamlayıcı beslenme pozisyonunda: tüm bebeklerin demirden zengin tamamlayıcı besinler alması gerekiyor, buna et ürünleri ve/veya demirle zenginleştirilmiş gıdalar dahil; vegan diyetler yalnızca uygun tıbbi ya da diyetetik gözetim altında uygulanabilir ve ebeveynler takviye önerilerine uymamanın ciddi sonuçlarını anlamalıdır. Yaş küçüldükçe dil sertleşiyor, bölünme kapanıyor.
Anlaşılan sayı bile tam değil
EFSA 2015'te B12 için 18 yaş ve üzerinde günde 4 µg, bebek ve çocuklarda 1,5-4 µg aralığında Yeterli Alım değeri verirken, yetersizlik eşiklerinin belirsiz olduğunu ve verinin kısıtlılığı yüzünden Ortalama Gereksinim türetilemediğini de kaydetti. Kimin ne kadar takviye alacağı ve kan değerlerinin ne zaman ölçüleceği de metinden değil, gebeyi ya da çocuğu takip eden hekim veya diyetisyenden çıkar.
Bu bölünmeyle ne yapmalı
Fark, vegan beslenmenin bu dönemlerde mümkün olup olmadığında değil, yetersiz kanıt varken nasıl konuşulacağında. Belgelerin buluştuğu üç nokta var: B12 için güvenilir bir kaynak pazarlık konusu değil; büyümenin, alımın ve kan değerlerinin izlenmesi diyetin parçası; bu dönemlerde planlama uzman gözetimiyle yapılır.
Gerisi açık: boy ve doğum kilosu farkları da LDL avantajı da birkaç çalışmada tekrar ediyor, ikisi aynı ölçüde zayıf kanıta oturuyor. Dürüst cümle net bir hüküm değil: bu dönemlerde vegan beslenme, iyi takip edildiğinde yürüyebilen, takip edilmediğinde geri dönüşü zor olabilen bir plan. Fark diyetin adında değil, kimin izlediğinde.
Kaynaklar Melina V ve ark. Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: Vegetarian Diets. J Acad Nutr Diet. 2016;116(12):1970-1980. PMID 27886704. Verduci E ve ark. de Koning B, Hill S, Luque V, Moltu SJ, Norsa L, Saenz De Pipaon M, Savino F, Bronsky J (ESPGHAN Nutrition Committee). Vegan diet and nutritional status in infants, children and adolescents: A position paper based on a systematic search by the ESPGHAN Nutrition Committee. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2025;81(5):1318-1345. PMID 40819279. Fewtrell M ve ark. Fidler Mis N, et al. Complementary Feeding: A Position Paper by the ESPGHAN Committee on Nutrition. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2017;64(1):119-132. PMID 28027215. Klug A ve ark. Watzl B (German Nutrition Society, DGE). Update of the DGE position on vegan diet — Position statement of the German Nutrition Society (DGE). Ernahrungs Umschau. 2024;71(7):60-84. https://www.dge.de/wissenschaft/stellungnahmen-und-positionspapiere/positionen/update-of-the-dge-position-on-vegan-diet. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). Scientific Opinion on Dietary Reference Values for cobalamin (vitamin B12). EFSA Journal. 2015;13(7):4150. Koller A ve ark. et al. Health aspects of vegan diets among children and adolescents: a systematic review and meta-analyses. Crit Rev Food Sci Nutr. 2024;64(33):13247-13258. PMID 37811643. Papadopoulou T ve ark. Strict vegetarian diet and pregnancy outcomes: A systematic review and meta-analysis. Metabol Open. 2025;25:100338. PMID 39758872. Hedegaard S ve ark. Adherence to different forms of plant-based diets and pregnancy outcomes in the Danish National Birth Cohort: A prospective observational study. Acta Obstet Gynecol Scand. 2024;103(6):1046-1053. PMID 38263894. Desmond MA ve ark. et al. Growth, body composition, and cardiovascular and nutritional risk of 5- to 10-y-old children consuming vegetarian, vegan, or omnivore diets. Am J Clin Nutr. 2021;113(6):1565-1577. PMID 33740036. Alexy U ve ark. Nutrient Intake and Status of German Children and Adolescents Consuming Vegetarian, Vegan or Omnivore Diets: Results of the VeChi Youth Study. Nutrients. 2021;13(5):1707. PMID 34069944.
