Hamilelikte Aşermek Gerçekten Var mı?

Özet

Hamilelikte aşerme, belirli yiyeceklere karşı yoğun ve ani istek duyma şeklinde tanımlanır. Toplumda oldukça yaygın bir olgu olarak kabul edilse de, biyolojik temeli ve nedenleri konusunda kesin bir görüş birliği yoktur.

1. Tanım ve Yaygınlık

Aşerme (pregnancy food cravings), gebelik sırasında belirli bir besine karşı artmış, çoğu zaman ani ve güçlü istek duyulmasıdır. Çalışmalar, gebelerin yaklaşık %50–90’ının gebelik süresince en az bir kez aşerme yaşadığını göstermektedir. En sık aşerilen besinler; tatlılar (özellikle çikolata), karbonhidrat ağırlıklı gıdalar ve bazı meyvelerdir. Bazı kültürlerde tuzlu ve baharatlı yiyecekler de ön plandadır.

Aşerme genellikle birinci trimesterin sonlarına doğru başlar, ikinci trimesterde zirve yapar ve üçüncü trimesterde azalır.

2. Olası Mekanizmalar

2.1. Hormonal Değişiklikler

Gebelikte artan östrojen ve progesteron düzeyleri tat ve koku algısında değişikliklere yol açabilir. Bu değişiklikler bazı besinlere karşı isteği artırırken bazılarına karşı tiksinti oluşturabilir. Özellikle ilk trimesterde görülen bulantı ve kusma ile birlikte belirli yiyecek tercihlerinde değişim gözlenir.

2.2. Besin Öğesi Eksiklikleri Hipotezi

Toplumda aşerme sıklıkla demir veya kalsiyum eksikliğiyle ilişkilendirilir. Ancak mevcut bilimsel veriler, aşerme ile spesifik mikronutrient eksiklikleri arasında tutarlı ve güçlü bir ilişki göstermemektedir. Örneğin çikolata aşerme ile magnezyum eksikliği arasında doğrudan nedensel bir bağ kanıtlanmamıştır.

Buna karşın, pika (toprak, kil, buz gibi besin dışı maddeleri yeme isteği) ile demir eksikliği arasında daha güçlü bir ilişki vardır ve bu durum klinik değerlendirme gerektirir.

2.3. Psikososyal ve Kültürel Faktörler

Aşerme, kültürden kültüre farklılık göstermektedir. Bazı toplumlarda tatlı isteği ön plandayken, bazı toplumlarda tuzlu ve ekşi besinler daha sık rapor edilmektedir. Bu durum, aşermenin yalnızca biyolojik değil, aynı zamanda kültürel olarak şekillenen bir deneyim olduğunu düşündürmektedir.

Ayrıca gebelik döneminin psikolojik hassasiyeti ve yeme davranışı üzerindeki bilişsel kontrolün azalması da aşermeyi etkileyebilir.

3. Aşerme ve Enerji Dengesi

Araştırmalar, sık ve yoğun aşerme yaşayan gebelerde toplam enerji alımının artabileceğini göstermektedir. Bu durum aşırı gestasyonel kilo alımı riskini artırabilir. Ancak tüm aşermeler yüksek kalorili besinlere yönelik değildir; bazı kadınlar meyve, yoğurt veya sebze gibi daha dengeli seçeneklere yönelmektedir.

Dolayısıyla aşerme tek başına patolojik bir durum değildir; ancak kontrolsüz enerji artışı söz konusuysa diyetetik danışmanlık faydalı olabilir.

4. Pika ile Karıştırılmamalı

Pika, besin değeri olmayan maddelerin tüketilmesi durumudur ve özellikle demir eksikliği anemisi ile ilişkilidir. Pika davranışı görüldüğünde mutlaka hematolojik değerlendirme yapılmalıdır. Aşerme ise genellikle besin grubuna yöneliktir ve çoğunlukla fizyolojik sınırlar içindedir.

5. Sonuç

Bilimsel veriler ışığında hamilelikte aşerme gerçek ve yaygın bir fenomendir. Ancak tek bir nedene indirgenememektedir. Hormonal değişiklikler, duyusal hassasiyet artışı, kültürel normlar ve psikososyal faktörler birlikte rol oynayabilir. Spesifik besin eksiklikleriyle doğrudan ve tutarlı bir bağlantı gösterilememiştir.

Klinik açıdan önemli olan; aşermenin aşırı kilo alımına yol açmaması ve pika gibi potansiyel riskli davranışlarla karıştırılmamasıdır.

Kaynakça

• Orloff, N. C., & Hormes, J. M. (2014). Pickles and ice cream! Food cravings in pregnancy: hypotheses, preliminary evidence, and directions for future research. Frontiers in Psychology, 5, 1076.
• https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fpsyg.2014.01076/full
• Young, S. L. (2010). Pica in pregnancy: new ideas about an old condition. Annual Review of Nutrition, 30, 403–422.
• https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev.nutr.012809.104713